آشنایی با بیماری آتشک درختان میوه دانه دار و روش های کنترل آن

آتشک یا بادزدگی ( Blight یا Fire Blight)

عامل بیماری آتشک در درختان میوه دانه دار باکتری ای به نام Erwinia amylovora می باشد.

این باکتری میزبان های مختلفی دارد که از مهمترین آن ها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

اکثر گیاهان خانواده گلسرخ ( Rosaceae ) به خصوص گلابی، سیب، به، ازگیل، زالزالک، گل سرخ و …

بیماری آتشک از جمله مهمترین بیماری های شایع در درختان دانه دار است. خسارت ناشی از این بیماری باکتریایی بسیار شدید بوده به گونه ای که در برخی از سال ها خسارت ناشی از آن ها بر محصولات باغی غیر قابل جبران می باشد.

∴ چرخه زندگی عامل بیماری آتشک

چرخه زندگی باکتری شامل دو فاز بهاره و زمستانه است:

⇔ فاز بهاره: همزمان با آلودگی اولیه در زمان شکوفه دهی و بلایت شکوفه ها می باشد.

⇔فاز زمستانه: از اواخر فصل تابستان تا اوایل پاییز همزمان با آلودگی های ثانویه و پیدایش شانکرها شروع می شود.

باکتری Erwinia amylovora غالباً در تراوشات چسبناک سرشاخه ها، بافت های اطراف شانکر تنه های آلوده و روی سرشاخه ها زمستان گذرانی می کند. در بهار سال بعد، این باکتری ها در همان جا تکثیر شده، به بیرون تراویده و مایه اولیه آلودگی را بوجود می آورند.

∴ نحوه انتشار باکتری عامل بیماری آتشک

حساس ترین، مهم ترین و طبیعی ترین محل ها برای نفوذ و تکثیر باکتری عامل بیماری آتشک شامل:

⇐ کلاله گل

⇐ گرده دان پرچم

⇐ شهد دان گل

تغذیه یا تماس حشرات، پرندگان، باد، باران، و انسان با این تراوشات مملو از باکتری و انتقال آن به سطح شکوفه ها و شاخه های جوان باعث گسترش سریع بیماری می‌شود.

⇐ باکتری ها از طرق مختلفی منتقل و پخش شده و گل های باز شده، انتهای سرشاخه ها یا برگ های جوان را آلوده می کنند:

↵ تماس یا تغذیه حشرات از تراوشات مملو از باکتری

↵ باران

↵باد

↵ پرندگان

↵ انسان

همچنین این باکتری از راه سوراخ های طبیعی موجود در میزبان مانند روزنه های آبی و عدسک ها وارد بافت میزبان شده و موجب عفونت و مرگ سلول های میزبان می شود.

Erwinia amylovora به آسانی می‌تواند از طریق زخم های فیزیکی ناشی از شکسته شدن شاخه ها، ریزش گلبرگ ها، هرس شاخه های زائد و غیره در بافت درختان میوه وارد شده و در کمترین زمان درختان را بیمار سازد.

∴ علائم بیماری آتشک

بیماری آتشک یا بادزدگی علائم و نشانه های متفاوتی بر قسمت های مختلف گیاه دارد.

• علائم بیماری آتشک بر روی شکوفه ها:

مهمترین فاز این بیماری بلایت شکوفه ها می باشد. گل ها منافذ طبیعی ورود باکتری به گیاه و توسعه بیماری می باشند. اولین علائمی که در فصل بهار مشاهده می شود سوختگی شکوفه ها است. شکوفه های آلوده ممکن است دچار ریزش شوند اما معمولا به شاخه متصل می مانند.

• علائم بیماری آتشک بر روی برگ ها :

علائم بیماری بر روی برگ ها به صورت لکه های سیاه در طول رگبرگ اصلی و رگبرگ های جانبی قابل مشاهده است. برگ های آلوده به تدریج به رنگ قهوه ای تیره تا سیاه در می آیند. این برگ های به ظاهر سوخته که حالت چروکیده و پیچیده به خود گرفته اند مدت ها بر روی شاخه باقی می مانند.

• علائم بیماری آتشک بر روی سرشاخه ها و شاخه ها:

ممکن است روی شاخه های آلوده شانکر ایجاد شود، به این صورت که پوست شاخه ها فرورفته و رنگ آن ها تیره تر می گردد. در هوای مرطوب انتهای شاخه های آلوده ی جوان و نرم خم شده و حالت عصایی به خود میگیرند.

• علائم بیماری آتشک بر روی میوه ها :

پیشرفت آلودگی در میوه ها از دمگل شروع می گردد و دمگل ها به رنگ قهوه ای تیره تا سیاه در می آیند. میوه های آلوده کوچک باقی مانده، چروکیده، چرمی و سیاه رنگ می شوند. ممکن است در هوای مرطوب روی میوه های آلوده، قطرات شیرابه فراوانی ترشح شود. این شیرابه ها در ابتداشیری رنگ بوده اما به تدریج به رنگ قهوه ای در آمده و پس از خشکیدن براق می شوند.

به منظور کنترل بیماری  آتشک رعایت برخی نکات لازم و ضروری می باشد:

استفاده از ارقام مقاوم به بیماری

استفاده از نهال، قلمه و پیوندک عاری از بیماری

تغذیه مناسب باغات ( کاهش مصرف بیش از حد کود های ازته )

هرس و از بین بردن اندام های آلوده

مبارزه به موقع و موثر با حشرات ( شته ها، زنجره ها، پسیل ها، کنه ها و … ) زیرا بسیاری از این آفات از جمله عوامل انتقال دهنده این بیماری در زمان رشد رویشی درختان می باشند.

ازانجام عملیات هرس در روزهای بارانی و مرطوب جداً خودداری شود.

به محض مشاهده علائم اولیه بیماری، شاخه‌های آلوده درختان بیمار به سرعت هرس و سم‌پاشی شوند.

درصورت شدت آلودگی و رسیدن شانکر یا پوست مردگی به تنه اصلی درخت را به طور کامل حذف کرده بسوزانید.

∴ مبارزه شیمیایی با آتشک گلابی

• یک نوبت سم پاشی با بردوفیکس پس از ریزش ۷۰% برگ ها در پاییز به منظور کاهش شانکر های فعال.

• یک نوبت سم پاشی در زمان تورم جوانه ها، قبل از باز شدن شکوفه ها با بردوفیکس.

• سه نوبت سم پاشی پس از باز شدن ۵%شکوفه ها، ۵۰% شکوفه ها و ۱۰۰% شکوفه ها با اکسی کلرور مس یا بردوفیکس.