شته
شته آفت گیاهی نحوه مبارزه و آشنایی با آن

آشنایی با شته ها:

شته ها جزء گسترده ترین انواع آفات گیاهی در سراسر جهان و به ویژه مناطق معتدله محسوب می شوند. شته ها جز آفات مکنده می باشند، این آفات با قطعات دهانی خود بافت گیاه را سوراخ کرده و از شیره گیاه تغذیه می کنند. میزان خسارتی که شته ها به گیاهان وارد می کنند بسیار بالا می باشد. این امر موجب گردیده تا این آفت از جمله بزرگترین دشمنان باغبانان و کشاورزان به شمار رود. تاکنون حدود ۴۴۰۰ گونه از شته ها شناخته شده است. حدود ۲۵۰ گونه از آن ها جزء آفات مهم و جدی گیاهان صنعتی، زینتی، سبزی کاری، جنگلی، باغبانی و … می باشند.

آرایه شناسی آفت شته:

فرمانرو جانوران
شاخه بندپایان
رده حشرات
راسته نیم بالان
زیر راسته سینه بینیان
بالا خانواده Aphidoidea

ساختمان بدن شته ها:

شته ها دارای ۱ جفت شاخک، ۳ جفت شاخک، ۳ جفت پا می باشند. معمولا پاهای عقبی در شته ها بلند تر از سایر پا ها هستند. این حشرات در قسمت پشتی حلقه ششم شکم خود دارای یک زائده با شکل ها و اندازه متفاوت می باشند. شکل و اندازه این زائده، شاخک ها و تزیینات بدن شته ها از نظر تشخیص گونه دارای اهمیت می باشد.

شکل و رنگ بدن:

شته ها حشراتی بسیار کوچک و به اشکال مختلف کروی، پهن و بیضی شکل وجود دارند و بدن آن ها نرم و پوشیده از موهای ریز می باشد.شته ها از نظر رنگ بسیار متنوع بوده و به رنگ های سبز، زرد، قرمز، خاکستری و … مشاهده می شوند.

طول بدن:

طول بدن شته ها بین ۰/۵ تا ۸ میلیمتر متغییر می باشد.

بال:

شته ها به دو شکل بدون بال یا apterae و بال دار یا alatea قابل مشاهده می باشند.

چرخه زندگی و تولید مثل شته ها:

شته ها سیکل زندگی بسیار پیچیده ای دارند. حشرات ماده شته ها از طریق روش های غیر جنسی مانند بکرزایی و زنده زایی قادر به تولید مثل هستند.

روش بکرزایی:

در روش تولید مثل غیر جنسی بکرزایی تخم ها در بدن شته های ماده به وجود می آیند. حشرات تولید شده در طی این روش از لحاظ ژنتیکی دقیقا شبیه حشره مادر می باشند.

روش زنده زایی:

در روش زنده زایی، نیمف ( شفیره ) در بدن حشره ماده  شکل گرفته و سپس از آن خارج می شود. نیمف ها دقیقا شبیه شته بوده اما از نظر اندازه کوچکتر از آن ها می باشند.

این روش ها در طی فصل تابستان ادامه پیدا کرده و هر نسل آن ها بین ۲۰-۴۰ روز زندگی می کنند. بنابراین هر یک شته ماده که در فصل بهار از تخم بیرون می آید، در طی فصل تابستان باعث تولید هزاران شته دیگر می گردد. در طی فصل پاییز شته های ماده علاوه بر جنس ماده، جنس نر را نیز از طریق بکرزایی تولید می کنند. با حضور هر دو جنس نر و ماده و آمیزش بین آن ها تخم تولید می گردد، این تخم ها توانایی گذراندن زمستان را دارند. با آغاز فصل بهار شته های ماده بال دار و یا بدون بال از تخم ها بیرون آمده و این چرخه دوباره تکرار می شود.

نحوه خسارت شته ها به گیاهان:

ببه طور کلی تغذیه شته ها از اوایل فصل بهار آغاز می شود. شته ها بر روی برگ ها، ساقه ها و جوانه های گیاهان کلنی تشکیل می دهند. این آفات دارای اجزاء دهانی سوراخ کننده و مکنده می باشند. شته ها با استفاده از این قطعات دهانی بافت گیاه را سوراخ کرده و از شیره گیاهی تغذیه می کنند.

معمولا شته ها بر روی برگ های جوان، غنچه های گل و پشت برگ ها تجمع پیدا می کنند. این تجمع شته ها بر شکل رشد گیاه بسیار تاثیر گذار بوده و برگ های گیاه به سمت پایین جمع و چروکیده می شوند. در ابتدای تغذیه شته ها برگ ها به رنگ زرد-سبز تغییر پیدا می کنند. در صورت ادامه فعالیت این آفت برگ ها پس از مدتی می ریزند. شته ها همچنین موجب بد شکلی غنچه های گل می شوند. حتی ممکن است که غنچه های گل قبل از شکوفا شدن سقط شده و از بین بروند.

این حشرات در طی تغذیه خود ماده چسبناک و شیرینی به نام عسلک ترشح می کنند. عسلک مورچه ها، زنبور های بی عسل و زنبور های قرمز را به خود جذب کرده و این حشرات از آن تغذیه می کنند. گاهی اوقات مورچه ها یک کلنی از شته ها را محبوس کرده و شته ها را به وسیله ی شاخک های خود به ترشح عسلک تحریک می کنند. تجمع شته ها باعث بروز اختلال در فرآیند فتوسنتز گیاهان شده، همچنین مکانی بسیار مناسب و مستعد جهت فعالیت و رشد قارچ ها را فراهم می کند. همچنین شته ها در انتقال بسیاری از بیماری های ویروسی مهم گیاهی نقش دارند.

روش های مبارزه با آفت شته:

∴ مبارزه بیولوژیکی علیه شته:

مبارزه بیولوژیکی علیه آفت شته از دو طریق امکان پذیر می باشد.

۱- حشرات مبارز:

شته ها دشمنان طبیعی بسیاری دارند که از جمله آن ها می توان به انواع مختلفی از زنبورهای شکارگر، کفشدوزک ها، بالتوری سبز و مگس های سیرفیده اشاره نمود. کفشدوزک ها با تغذیه مستقیم از شته ها در کنترل جمعیت شته ها موثر هستند. زنبور ها نیز با تخم ریزی در بدن شته ها باعث از بین رفتن تدریجی شته ها می شوند. استفاده از تله ها و کارت های زرد نیز در کنترل بیولوژیکی این آفت بسیار موثر می باشد.

۲- عصاره ها:

• عصاره محلول تنباکو: تنباکو دارای سم خاصی به نام آلکالوئید در برگ های خود بوده که از آن به عنوان یک سم ارگانیک استفاده می کنند. لازم به ذکر است که استفاده از عصاره تنباکو دارای ایراداتی نیز می باشد. برای مثال ممکن است برگ تنباکو به انواعی از ویروس های گیاهی آلوده باشد. این ویروس ها در برخی از گیاهان بسیار فعال می باشند. در صورت استفاده از عصاره تنباکوی آلوده به ویروس های گیاهی خسارت بسیار شدیدی به عمل خواهد آمد.

• عصاره سیر: سیر دارای یکسری مواد شیمیایی خاص می باشد که باعث طعم تیز و بوی تند آن می شود. با استفاده از همین طعم و بوی سیر می توان شته ها را از روی گیاهان دور نمود. لازم به ذکر است که عصاره ی سیر خاصیت دور کنندگی شته ها را داشته و آن ها را از بین نمی برد.

∴ مبارزه شیمیایی علیه شته:

به منظور مبارزه شیمیایی علیه شته ها می توان از سموم سیستمیک و یا سموم تماسی گوارشی استفاده نمود. از جمله سموم موثر و پر کاربردی که می توان از آن ها جهت مبارزه با آفت شته استفاده نمود عبارتند از:

ایمیداکلوپراید ( کنفیدور )

دیازینون

پرمترین

دلتامترین

مالاتیون