میکرو
نقش عناصر ریز مغذی ( میکرو المنت ها ) در تغذیه گیاهان

تغذیه بهینه و مناسب گیاهان یکی از عوامل اصلی در بهبود کمی و کیفی محصولات می باشد. و یکی از اصول مهم در تغذیه گیاهان ایجاد تعادل و رعایت تناسب میان تمام عناصرغذایی می باشد. عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان به ۲ گروه عمده تقسیم می شوند:

• عناصر غذایی پرمصرف ( ماکرو ):

∴ کربن، اکسیژن، هیدروژن که این عناصر ۶۰ تا ۹۰% ماده خشک گیاهی را تشکیل می دهند و عمدتا از طریق آب و هوا برای گیاهان تامین می شوند.

∴ عناصر کودی شامل نیتروژن، فسفر و پتاسیم

∴ عناصر آهکی شامل کلسیم و منیزیم

∴ گوگرد

• عناصر غذایی کم مصرف ( میکرو )

عناصرکم مصرف عبارتند از:

آهن

روی

مس

بر

منگنز

مولیبدن

کلر

هرچند نیاز گیاهان به این عناصر کمتر از نیاز آنها به عناصر پرمصرف می باشد اما عناصر کم مصرف یا همان ریز مغذی ها نقش و جایگاه ویژه ای را در تولید و عملکرد محصولات کشاورزی دارند به گونه ای که استفاده از ریز مغذی ها در تغذیه گیاهان به خصوص درختان میوه جهت رسیدن به توسعه ی پایدار و امنیت غذایی امری ضروری و غیر قابل اجتناب می باشد.
نزدیک به ۱/۳خاک های کشاورزی جهان به علت آهکی بودن و یا به علت مصرف بی رویه ی کود های فسفاته با کمبود عناصر ریز مغذی رو به رو می باشند. کمبود برخی از عناصر کم مصرف نظیر آهن و روی گسترش جهانی دارند در کشور ما نیز مقدار این عناصر در زمین های شنی، آهکی و یا در زمینهای زراعی که در آن ها به صورت مداوم ارقام پر محصول کشت می شود بسیار کم می باشد.

⇐ با توجه به اهمیت و لزوم استفاده از عناصر ریز مغذی در افزایش عمر و بهبود عملکرد گیاهان به ویژه در باغات میوه در ادامه به معرفی مهمترین عناصر کم مصرف و دلیل اصلی کمبود آ نها در خاک می پردازیم.

∴ آهن:

آهن یک عنصر ضروری برای گیاهان می باشد که در ساختار پروتئین ها، سنتز کلروفیل و فتوسنتز گیاهان شرکت دارد.

علائم کمبود آهن:

در اثر کمبود آهن نشانه های کلروز در برگ های جوان دیده می شود به گونه ای که تمام رگبرگ ها شامل رگبرگ های نازک در برگ ها سبز مانده و رنگ بین رگبرگ ها زرد می شود. همچنین در کمبود های شدید آهن شاهد خشک شدن اندام های هوایی نیز هستیم.

⇔ دلایل اصلی کمبود آهن در خاک:

PH بالای خاک، آهکی بودن خاک، سطوح بالای عنصر مس، زهکش نامناسب خاک

∴ روی:

روی نقش بسیار مهمی در گیاه دارد که از جمله آن ها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

↵ برهمکنش بسیاری از سیستم های آنزیمی

↵ سنتز اسید نوکلئیک

↵ متابولیسم هورمون اکسین

↵ سنتز پروتئین

↵ متابولیسم کربوهیدرات ها

↵در اثر کمبود عنصر روی توسعه ریشه و جوانه زنی، تولید میوه و دانه ضعیف می گردد.

علائم کمبود روی:

کمبود روی را می توان به صورت زرد شدن بین رگبرگ ها در برگ های مسن، کوتاهی فاصله ی میان گره، پیچ خوردگی و ریز برگی مشاهده نمود.

⇔ دلایل اصلی کمبود روی در خاک:

PH بالای خاک، آهکی بودن خاک، مقادیر بالای کود های فسفر در خاک، زهکشی نامناسب، کمبود آب، دمای پایین

∴ مس:

عنصر مس بخش مهم پروتئین های تنظیم کننده تشکیل آنزیم است و در بسیاری از برهمکنش های شیمیایی گیاه شرکت می کند.

علائم کمبود مس:

کمبود مس در گیاهان باعث خشک شدن انتهای برگ و خشک شدن شاخه های میوه درختان از انتها می شود. همچنین کمبود مس باعث می شود درختان در مقایسه با حالت کمبود روی کوتاه تر باشند. علائم کمبود این عنصر را می توان به صورت تغییر رنگ سبز-خاکستری به سمت سفیدی و پژمردگی، توسعه و رشد بسیار ضعیف و خشک شدن انتهای میوه درختان مشاهده نمود.

⇔ دلایل اصلی کمبود مس در خاک:

بطور کلی کمبود مس در خاک های با محتوای مس پایین با بافت زبر، آهکی و غنی از مواد آلی که مس با آن مواد آلی ترکیب می گردد رخ می دهد. همچنین مقادیر بالای کود نیز کمبود مس را در خاک تقویت می کند.

∴ بر:

عنصر بر دارای اثرات بسیار مهمی در گیاه می باشد که از جمله آن ها می توان به متابولیسم کربوهیدرات ها، توسعه مریستمی، سنتز اسید نوکلئیک ، تشکیل دانه و گرده، سنتز دیواره سلولی، انتقال قندها، متابولیسم فنول، تنفس و رشد لوله گرده اشاره نمود.

علائم کمبود بر:

در اثر کمبود بر پسروی و توقف رشد ریشه ی گیاهان، رشد کم گیاهان، ضخیم و فر خورده شدن برگ ها، تغییر رنگ برگ ها به سبز-آبی، شکننده شدن برگ ها و شاخه ها رخ می دهد. همچنین کمبود عنصر بر باعث اختلالات تغذیه ای از جمله چوب پنبه ای شدن داخل سیب، ترکیدن بدنه کرفس، لکه قهوه ای سیب زمینی و … می گردد.

⇔ دلایل اصلی کمبود بر در خاک:

PH بالای خاک، شنی بودن خاک، حضور مقادیر بالای نیتروژن و کلسیم، آب و هوای سرد و مرطوب و خشک به مدت طولانی

∴ منگنز:

عنصر منگنز در فعال سازی آنزیم ها، فتوسنتز، و سنتز پروتئین و … نقش مهمی را ایفا می کند.

علائم کمبود منگنز:

کمبود این عنصر در گیاهان به صورت بروز کلروز در بین رگبرگ ها و ایجاد لکه هایی به شکل حلقه های زرد رنگ قابل مشاهده است. اولین نشانه های کمبود منگنز برخلاف کمبود آهن در برگ های مسن آغاز می گردد.

⇔ دلایل اصلی کمبود منگنز در خاک:

خاک های شنی غنی از هوموس، PH بالای خاک، خاک های فقیر، فصل بارانی و سرد

∴ مولیبدن:

این عنصر به میزان بسیار کم برای گیاهان لازم است. در عین حال کمبود مولیبدن باعث به وجود آمدن مشکلات فراوانی در گیاه می گردد و نقش مهمی را در تغذیه نیتروژنی و تغییرات شیمیایی در گیاه دارد. مولیبدن در جذب نیتروژن نیتراتی موجود در خاک به گیاه کمک می کند.

⇔ علائم کمبود مولیبدن:

کمبود مولیبدن موجب تجمع نیترات در گیاه شده و باعث می شود نیتروژن به صورت سمی جذب گیاه شود. نشانه های کمبود مولیبدن مانند علائم کمبود نیتروژن بوده ودر نهایت باعث ایجاد برگ سوختگی در حاشیه برگ های گیاه شده و رشد گیاه کاهش پیدا می کند.

• اهمیت عناصر غذایی ریز مغذی در کنترل عوامل بیماری زای گیاهی:

عوامل غیر زنده همچون کمبود های تغذیه ای باعث بروز اختلالاتی در ساخت و ساز قند، پروتئین و مواد آلی در گیاهان می گردد که این امر باعث کاهش سرعت رشد و نمو در درختان و در نهایت باعث کاهش تولید محصول وضعف شدید درختان می شود. درختانی که بدین ترتیب ضعیف می شوند در برابر حمله آفات و بیماری ها قادر به مقاومت نبوده و به راحتی بیمار می شوند. چنانچه درختان میوه در مراحل حساس رشدی مانند مرحله ی گلدهی یا تشکیل میوه با کمبود عناصر غذایی مواجه شوند خسارت وارده تشدید می شود.

زمانی که درخت قوی بوده و از سرعت رشد و نمو مطلوبی برخوردار باشد بسیاری از آفات و عوامل بیماری زای گیاهی فرصت حمله به گیاه را نخواهند داشت. این موضوع اهمیت کاربرد اصولی و مناسب عناصر غذایی را به وضوح آشکار می نماید. همان طور که گفته شد هر کدام از عناصر ریز مغذی نقش معین و خاصی را در گیاه ایفا می کنند. وجود همگی آن ها در حد کفایت برای تکمیل صحیح چرخه زندگی و رشد گیاهان ضروری می یاشد. استفاده مناسب و به موقع از کود های ریز مغذی می تواند در کنترل شته ها، کنه ها ( به ویژه کنه های تارتن در بادام و هسته داران )، انواع چوب خوار های درختان و بسیاری از بیماری های گیاهی همچون سفیدک انگور تاثیر گذار باشد.

• اهمیت تغذیه گیاهی در افزایش طول عمر درختان میوه به خصوص هسته داران:

یکی ازمهمترین مشکلات باغات میوه هسته دار در ایران کوتاهی عمر یا مرگ زودرس درختان می باشد. وجود خاک های آهکی در کشور ما این مشکل را دوچندان نموده است. از جمله عوامل مهمی که در کوتاهی عمر درختان و مرگ زودرس آن ها تاثیر گذار است می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• ترک خوردگی و بروز شانکر در ناحیه طوقه و تنه ی اصلی

• بیمارگرهای گیاهی مانند قارچ ها، نماتد ها و باکتری ها

• ضعف عمومی درختان

• زردی و کلروز برگ ها

• هرس ناصحیح

بطور کلی ترکیبی از عوامل متعدد در کوتاهی عمر درختان میوه نقش دارند که کمبود عناصر غذایی به ویژه عناصر ریز مغذی از جمله مهمترین آنها می باشد.