کود کامل NPK و کاربرد آن در صنعت کشاورزی

کود چیست؟

به هر نوع ماده آلی یا معدنی که دارای عناصر غذایی باشد در اصطلاح کود اطلاق می گردد. هدف از انجام کود دهی بالا بردن حاصلخیزی خاک و افزایش کمی و کیفی محصولات می باشد. کود ها دارای تنوع بسیاری بوده و به چندین دسته متنوع و مختلف قابل تقسیم هستند که یکی از پرکاربردترین و پرمصرف ترین انواع آن ها کود های کامل یا NPK می باشد.

تعریف کود NPK و انواع آن:

بر طبق آمار کود NPK یکی از متداولترین و رایج ترین ترکیبات مورد استفاده در کشاورزی سراسر دنیا است که عمدتا شامل سه عنصر غذایی اصلی یعنی نیتروژن، فسفر و پتاسیم است. این سه عنصر جز پرکاربردترین و پر مصرف ترین عناصر غذایی برای رشد سالم و بهینه گیاهان در اکثر کشت ها اعم از کشت های زراعی، باغی و گلخانه ای می باشند.
در اصطلاح NPK به کودهایی گفته می شود که مجموع عناصر ماکرو ( پرمصرف ) و عناصر میکرو ( کم مصرف ) را با نسبت متناسبی دارا باشند.
لغت NPK مخفف سه عنصر اصلی تشکیل دهنده آن Nitrogen، Phosphor، potassium می باشد و اعداد نوشته شده بر روی برچسب این کودها بیانگر مقدار نسبی این سه عنصر است، بر همین اساس NPK ها به انواع مختلفی تقسیم می شوند که با توجه به شرایط خاک و نیاز گیاه در طول دوره رشد مورد استفاده قرار می گیرند.
گیاهان برای رشد و نمو، تکامل و بسیاری از فرایند های زیستی خود به نیتروژن، فسفر و پتاسیم وابسته اند و در صورت کمبود این عناصر به شدت تحت تاثیر قرار گرفته و نمی توانند بطور کامل رشد کنند و عملکرد آن ها پایین می آید به طوری که محصول نهایی از لحاظ کمی برای کشاورزان مقرون به صرفه نبوده و از لحاظ کیفی دارای کیفیت مطلوب و بازارپسندی نخواهد بود.
لازم به ذکر است که گیاهان برای رشد و فعالیت خود علاوه بر این سه عنصر اصلی که جز عناصر ماکرو می باشند به عناصر میکرو نیز به نسبت کمتری نیاز دارند از این رو در کودهای NPK مقادیری از این عناصر ریز مغذی با نسبت متناسب به کار برده شده است.
◊ عناصر ماکرو یا پر مصرف شامل: نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و گوگرد
◊ عناصر میکرو یا کم مصرف شامل: آهن، منگنز، روی، مس، مولیبدن، بر

علت نام گذاری NPK به این نام:

کود NPK را بر اساس اولویت بندی بیشترین نیاز گیاهان در طول دوره رشد به عناصر غذایی به ترتیب عنصر نیتروژن در مرحله کاشت، فسفر در مرحله داشت و پتاسیم در مرحله برداشت نام گذاری نموده اند.

اکنون که با کود NPK و عناصر تشکیل دهنده آن آشنا شدیم باید بدانیم که چرا مصرف این کودها برای گیاهان ضروری بوده و نقش عناصر تشکیل دهنده آن ها چیست؟
نیتروژن:
نیتروژن یکی از مهمترین عناصر غذایی در تغذیه گیاهان است که تعیین کننده رشد رویشی گیاه می باشد و یکی از عناصر NPK می باشد. بدون نیتروژن کافی رشد گیاه به مقدار بسیار زیادی کاهش پیدا می کند. نیتروژن یک عنصر به شدت متحرک بوده و به قسمتهای در حال رشد منتقل می شود این عنصر در گلدهی بسیار موثر بوده و باعث افزایش گلدهی در درختان میوه و در نتیجه افزایش تشکیل میوه و عملکرد آن ها می شود.
نیتروژن یکی از سه عنصر اصلی ( نیتروژن-روی-بر ) در ترکیبات فروت ست درختان می باشد همچنین این عنصر در رسیدگی میوه نیز موثر بوده و چنانچه غلظت آن در گیاه بیش از حد مطلوب باشد سبب رسیدگی بیش از حد میوه ها شده و عمر انبار داری آنها کاهش پیدا می کند.
عنصر نیتروژن نقش مهمی را در تشکیل اسید های آمینه، ترکیبات پروتئینی، کربوهیدرات ها، اسید نوکلئیک، گلدهی، تشکیل میوه، میزان محصول و مسائل فیزیولوژیک پس از برداشت و … در اکثر گیاهان ایفا می کند.
اولین نشانه کمبود عنصر نیتروژن کاهش رشد رویشی گیاهان می باشد. اثر کمبود نیتروژن ابتدا در برگ های مسن تر دیده می شود بدین صورت که برگهای مسن به رنگ زرد در می آیند در حالی که برگهای جوان سبز باقی می مانند.
نکته: نیتروژن در اثر فعالیت باکتری های نیتروژن ساز در خاک تجمع می یابد بنابراین اکیدا توصیه می شود از آتش زدن علف های هرز در مزارع و سطح باغ ها خودداری شود زیرا آتش باعث از بین رفتن این موجودات مفید خاک شده و مواد آلی که باعث بهبود وضعیت خاک می شود را نابود می سازد.

فسفر:
بعد از نیتروژن مهمترین و پرمصرف ترین عنصر مورد نیاز گیاهان فسفر و یکی از عناصر NPK می باشد. فسفر یک عنصر ساختمانی در اسیدهای نوکلئیک است همچنین این عنصر در انتقال انرژی در موجودات زنده از جمله گیاهان نقش دارد. فسفر نقش اساسی در تشکیل بذر و تولید ریشه و سرشاخه های جدید و گل زایی دارد.
این عنصر مانند نیتروژن در روند صحیح فتوسنتز نقش داشته و همچنین توانایی گیاهان را در برابر تنش ها و استرس های محیطی بالا برده و سیستم دفاعی گیاهان را نسبت به بسیاری از بیماری ها مقاوم می سازد.
در کمبود فسفر رشد بخش هوایی و ریشه به شدت کند شده و برگها کوتاه و نازک و به رنگ سبز تیره مایل به رنگ ارغوانی در می آیند. همچنین کمبود فسفر موجب مرگ جوانه ها و کاهش تعداد شکوفه ها می شود. اولین علائم ظاهری کمبود فسفر مانند نیتروژن در برگ های مسن تر مشاهده می شود.

پتاسیم:
سومین عنصر مهم و موثر بر رشد گیاهان پتاسیم است و یکی از عناصر NPK می باشد. از نقش های مهم آن می توان به موارد زیر اشاره نمود:
تولید پروتئین، ویتامین و آنزیم ها در سلول های گیاهان
تنظیم آب سلول دارد و در نتیجه مقاومت گیاهان در برابر کم آبی و خشکی
تنظیم شدت نور و افزایش عمل فتوسنتز
کمک به جذب بهتر آهن، فسفر و عناصر کم مصرف
افزایش غلظت شیره سلولی و در نتیجه افزایش مقاومت به سرما
افزایش قند در میوه
و …
کمبود پتاسیم در ابتدا به صورت کاهش میزان رشد و در سپس زرد شدن و ایجاد شدن حالت سوختگی در برگهای مسن تر قابل مشاهده است.

• کود های NPK بر اساس میزان ترکیب ۳ عنصر اصلی به انواع مختلفی تقسیم می شوند که از هر کدام از انواع آن طبق دوره ی رشد و نیاز گیاهان در آن مرحله استفاده می شود که در ادامه به مواردی از انواع NPK اشاره می کنیم:
⇔ کود NPK 20-20-20
⇔ کود NPK 15-5-30
کود NPK 12-12-36
⇔ کود NPK 10-52-10
⇔ و …